De IND en dwangsommen

De IND wil iedere asielaanvraag zorgvuldig behandelen. Tegelijkertijd wordt hard gewerkt om de achterstand bij de afhandeling van asielaanvragen in te lopen. In de tussentijd hebben aanvragers bij wie de wettelijke beslistermijn niet wordt gehaald, wettelijk recht op financiële compensatie.

Beslistermijn
De IND moet van de wet binnen een bepaalde termijn beslissen op een aanvraag of bezwaarschrift. Na het indienen van een aanvraag ontvangt de persoon in kwestie van de IND een ontvangstbevestiging waarin ook de beslistermijn vermeld staat. Voor een asielaanvraag is de beslistermijn in beginsel zes maanden. Maar in sommige gevallen kan de beslistermijn worden verlengd. Bijvoorbeeld als de IND extra informatie nodig heeft voor het nemen van een besluit. De termijn van verlenging wordt opgeteld bij de wettelijke beslistermijn. De IND is te laat met beslissen als de wettelijke beslistermijn plus eventueel de termijn van verlenging voorbij is. 

Wanneer een dwangsom?
Vanwege het oplopen van de doorlooptijden van de algemene en de verlengde asielprocedure ('spoor 4') wordt een steeds groter deel van de asielzaken buiten de wettelijke termijn beslist. Zodra de wettelijke beslistermijn van zes maanden is verlopen, kan door de aanvrager een ingebrekestelling worden ingediend. Als twee weken na de indiening van een ingebrekestelling nog niet op de aanvraag is beslist, kan de aanvrager ook een beroep niet tijdig beslissen indienen bij de rechtbank. De IND heeft hierdoor te maken met een toenemend aantal ingebrekestellingen en beroepen niet tijdig beslissen. Deze mogelijkheid bestaat op grond van de Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig beslissen, die sinds oktober 2012 ook voor de IND geldt.

Doorlooptijden
Door personeelstekort zijn de doorlooptijden bij de IND aanzienlijk opgelopen. De belangrijkste oorzaak hiervan is een vroegtijdige uitstroom van personeel in 2017. Hierdoor is de wachttijd voor een besluit op een asielaanvraag opgelopen. Met extra financiële steun en door de werving en opleiding van extra personeel moet de werkachterstand bij de IND eind 2021 zijn weggewerkt. Het is onvermijdelijk dat de IND in de tussentijd dwangsommen moet betalen vanwege te late beslissingen.

Ingebrekestelling en beroep niet tijdig beslissen
Als de IND niet op tijd beslist, kan een aanvrager de IND in gebreke stellen. Als een schriftelijke ingebrekestelling is ontvangen, heeft de IND nog twee weken de tijd om een besluit te nemen op de aanvraag. Als dit niet lukt, gaat een automatische dwangsomregeling lopen (met een maximum van € 1.442). Ook bestaat na de termijn van 2 weken de mogelijkheid tot het indienen van beroep bij de rechtbank tegen het niet tijdig beslissen. De dwangsom die een rechter kan opleggen, kent geen wettelijk maximum. Er wordt uitgegaan van € 100 per dag. De IND gaat op basis van historische vonnissen uit van € 15.000 per zaak.

Voor gezinnen wordt doorgaans één keer het bedrag aan dwangsom uitbetaald omdat er sprake is van samenhangende aanvragen.​