Asielzoekers die in 2022 een asielbesluit van de IND kregen, hadden daar gemiddeld 31 weken op gewacht. Voor asielzoekers die in 2025 een besluit kregen, was dat opgelopen naar gemiddeld 67 weken. De verwachting is dat dit in 2026 zelfs nog veel verder oploopt. Asielzoekers in Nederland wachten veel te lang en steeds langer op een beslissing over hun toekomst. Hoe komt dat en hoe lost de IND dat op?
Het lukt de IND al jaren niet meer om alle asielaanvragen binnen de wettelijke termijn van 6 maanden te behandelen. De wachttijden worden sinds 2021 steeds langer.
Een belangrijke oorzaak van de oplopende wachttijden is de duidelijke stijging van het aantal asielaanvragen. Meer mensen vragen asiel aan dan de IND aankan. Vooral in 2022 en 2023 was dit het geval. Het aantal openstaande aanvragen liep in de jaren erna verder op. Zie de grafiek.
De IND nam vanaf 2020 veel nieuwe medewerkers aan. Toch kon de organisatie de stijging van het aantal aanvragen niet aan. Nieuwe medewerkers hebben namelijk eerst een interne opleiding en inwerktraject nodig. Daarna zijn zij pas volledig inzetbaar. De IND pleit daarom voor een stabiele, meerjarige financiering. Hierbij wordt naar de langere termijn gekeken. Dit betekent dat de IND niet meteen hoeft te bezuinigen op personeel als er tijdelijk minder mensen asiel aanvragen. Zo is er ook voldoende opgeleid personeel als de IND vervolgens weer meer asielaanvragen ontvangt. Deze financieringsvorm helpt hierbij en wordt verwacht, maar is er nog niet. De IND heeft de afgelopen jaren wel alles op alles gezet om zoveel mogelijk aanvragen te behandelen, maar het was niet voldoende.
Ook lopen de wachttijden voor asielzoekers op doordat het steeds ingewikkelder wordt om een asielbesluit te nemen. Dit komt door veranderingen in beleid, in de uitvoering en door rechterlijke uitspraken. De IND heeft meer taken gekregen en moet steeds meer informatie meewegen. Binnen de IND zijn werkinstructies hierdoor steeds langer en complexer geworden, terwijl medewerkers gemiddeld minder ervaren zijn. Dit blijkt uit onderzoek naar de complexiteit in de behandeling van asielaanvragen in de periode 2010-2022. De IND voerde dit in 2024 uit.
Politieke keuzes hebben ook effect op de wachttijden. Zo krijgt de IND opdracht om kansarme aanvragen of aanvragen van overlastgevers versneld af te handelen. Of de IND moet bijvoorbeeld wekelijks een minimumaantal Syrische zaken afhandelen. Hierdoor lopen de wachttijden van andere asielaanvragen op.
De IND geeft al langer aan dat het huidige asielsysteem niet meer houdbaar is. De procedure is te complex geworden, bevat te veel stappen en is te weinig flexibel. Extra personeel is niet dé oplossing. Ook meerdere onderzoeken wijzen uit dat er meer nodig is dan dat om juist en tijdig te kunnen beslissen op asielaanvragen en de wachttijden te verkorten. De invoering van het Europese asiel- en migratiepact op 12 juni 2026 helpt. Dit pact geeft Europese lidstaten de gelegenheid om de asielprocedure korter en flexibeler te maken. Sinds de start van het pact werkt de IND met een nieuwe procedure die nog verder geoptimaliseerd wordt.
Aanvragen die vanaf de ingangsdatum van het asiel- en migratiepact op 12 juni 2026 binnenkomen, moet de IND binnen 6 maanden behandelen of binnen 3 maanden in de versnelde procedure. Met de huidige asielprocedure die zoveel tussenstappen kent, is het onmogelijk om de korte termijnen van het pact te halen. Maar met de nieuwe asielprocedure, waarin een aantal stappen vervalt, is het haalbaar. Wel moet de IND dan prioriteit geven aan deze aanvragen. Zo wordt voorkomen dat er bij de aanvragen van na 12 juni ook een groot aantal openstaande aanvragen ontstaat.
Op 12 juni 2026, de ingangsdatum van het asiel- en migratiepact, moest de IND nog zo’n 50.000 asielaanvragen behandelen. Ook voor deze aanvragen geldt de nieuwe kortere en flexibelere asielprocedure. Maar door de focus op de aanvragen van na 12 juni, zou de behandelduur van de aanvragen die voor deze datum zijn ingediend te lang worden. Dat mag niet gebeuren voor de aanvragers, maar ook niet voor bijvoorbeeld het COA en de gemeenten die de opvang van de asielzoekers regelen. Daarom zijn extra maatregelen nodig. Er is dan ook een plan van aanpak gemaakt voor deze aanvragen: het ‘plan van aanpak openstaande asielaanvragen van vóór 12 juni 2026’.
De minister van Asiel en Migratie heeft de IND de opdracht gegeven om op alle aanvragen van voor 12 juni 2026 binnen drie jaar na deze datum een beslissing te nemen. Dit is te lezen in de brief van de minister aan de Tweede Kamer. De maatregelen uit het plan van aanpak zijn daar dan ook op gericht. De aanvragen worden hierbij verdeeld in vier categorieën (A, B, C en D) op basis van het afwijzings- en inwilligingspercentage, het landenbeleid en de complexiteit. Deze indeling maakt voor een deel een gestandaardiseerde werkwijze mogelijk. Ook het inrichten van een voorfase om de aanvraag compleet te maken, het risicogestuurd werken en gerichter horen zijn voorbeelden van maatregelen die helpen om de opdracht te volbrengen.
Een strafblad kan gevolgen hebben voor een verblijfsvergunning of een aanvraag daarvoor. De IND kan een aanvraag afwijzen of een vergunning intrekken. Dat gebeurt niet automatisch. De IND kijkt altijd naar de persoonlijke situatie van de aanvrager…
Vanaf 12 juni 2026 krijgen asielaanvragers in Nederland toegang tot juridische counseling. Met deze nieuwe dienstverlening geeft Nederland uitvoering aan de verplichtingen uit het Europese asiel- en migratiepact, dat voorschrijft dat asielzoekers…
Met de invoering van het Europese asiel- en migratiepact wordt de IND een screeningsautoriteit. Daarmee krijgt de IND een aantal nieuwe taken, die voortkomen uit de screeningsverordening. Wat is screening in de asielprocedure en hoe verandert die…