Ondersteuning voor kwetsbare personen in asielprocedure

Sinds de invoering van het Europese asiel- en migratiepact medio 2026, is de IND verantwoordelijk voor de binnenlandse screening en de registratie van asielzoekers in Ter Apel. Een onderdeel van de screeningfase is de voorlopige beoordeling van de kwetsbaarheid. De beoordeling doet de IND op basis van observaties van medewerkers en verklaringen van de aanvrager, eventueel aangevuld door signalen van derden zoals COA, Koninklijke Marechaussee, politie of Nidos, de voogdij- en opvangorganisatie voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen. 

Kwetsbaarheid kan van alles zijn, denk aan trauma’s of angstig gedrag maar ook fysieke beperkingen, leeftijd of analfabetisme. Voor de IND is het vooral van belang om deze vroegtijdig te identificeren zodat de passende steun geboden kan worden tijdens de asielprocedure.

Eerste signalen

In Ter Apel kan een beveiliger bijvoorbeeld al de eerste signalen opmerken. Hij of zij kan zien dat iemand bijvoorbeeld slecht ter been is of dat het mogelijk om een alleenstaande minderjarige gaat. Dit wordt dan gemeld bij een medewerker die ervoor zorgt dat iemand bijvoorbeeld niet onnodig lang hoeft te wachten of op een andere manier passende ondersteuning krijgt. Voor een alleenstaande minderjarige vreemdeling (amv’er) bijvoorbeeld moet altijd hulp van Nidos worden ingeschakeld. 

Tijdens het eerste contact kijkt een medewerker van de IND ook hoe het met iemand gaat. Medewerkers hebben trainingen gevolgd om signalen van kwetsbaarheid te herkennen en er, als daar aanleiding toe is, naar te vragen en samen met de aanvrager rustig bij stil te staan. Daarbij gaat het niet alleen om wat een medewerker waarneemt. Asielzoekers krijgen ook de gelegenheid om zelf aan te geven of er omstandigheden zijn waar de IND tijdens de procedure rekening mee moet houden of die gemeld moeten worden bij het COA in verband met opvang. 

Zelfredzaam

Sinds de invoering van de nieuwe asielprocedure moeten aanvragers in principe een tablet gebruiken om zelf gegevens voor hun asielaanvraag in te voeren. Maar niet iedereen kan hiermee uit de voeten. Zo kan iemand bijvoorbeeld niet digitaal vaardig zijn, geen van de op de tablet beschikbare talen spreken, of niet kunnen lezen of schrijven of om een andere reden de tablet niet willen gebruiken. 
Er is dan altijd een medewerker beschikbaar die kan helpen en ruimte voor een persoonlijk gesprek met behulp van een tolk. Ook als een medewerker merkt dat iemand moeite heeft met de digitale vragenlijst, kan worden besloten om de tablet niet verder te gebruiken. Er zijn altijd medewerkers die toezicht houden tijdens het invullen van de vragen op de tablet, aan wie de aanvragers ook hun vragen kunnen stellen.

Concreet

Bij het vastleggen van kwetsbaarheid werkt de IND zo objectief mogelijk. Een medewerker legt zo concreet mogelijk vast wat er is gesignaleerd.  Bijvoorbeeld dat iemand slecht ter been is, angstig gedrag vertoont, zwanger is of niet lang kan zitten.
Dat helpt medewerkers die later bij de asielprocedure betrokken zijn. Zij weten dan waarom ze ergens rekening mee moeten houden. Ook wordt er altijd genoteerd wanneer een signaal is opgemerkt. De IND-medewerkers kunnen altijd alle signalen samen bekijken en zo beoordelen of er passende steun geboden moet worden. 

Signalen delen

Sommige signalen zijn op dat moment misschien niet van invloed op de asielprocedure, maar kunnen later wel relevant zijn. Iemand die zelf vertelt medicijnen te gebruiken, heeft bijvoorbeeld niet automatisch tijdens de Ontvangst en Voorbereiding Asielaanvraag (OVA) extra ondersteuning nodig, want dat duurt maar enkele uren. Voor de opvang kan het wel belangrijk zijn dat daarvan kennis is en soms ook voor het vervolg van de asielprocedure. De IND deelt relevante signalen via een speciaal systeem daarom ook met de andere ketenpartners zoals COA.
De beoordeling van kwetsbaarheid stopt niet na de eerste dagen. De IND moet uiterlijk binnen dertig dagen na de start van de asielprocedure naar de verzamelde signalen kijken, in de wet heet dat een definitieve kwetsbaarheidsbeoordeling. Dat is echter geen eindpunt. Als iemand later nieuwe informatie geeft of als tijdens de asielprocedure nieuwe signalen naar voren komen, worden die altijd meegenomen.

Meer tijd

Als iemand kwetsbaar is, kan een medewerker tijdens een gehoor meer tijd nemen of er kan een speciaal getrainde medewerker worden ingezet. In bepaalde situaties kan de IND medisch advies vragen. Dat gebeurt niet standaard voor iedereen, maar alleen wanneer daar aanleiding voor is, bijvoorbeeld op basis van signalen die worden gegeven vanuit OVA-proces. 

Het uitgangspunt is steeds hetzelfde: niet iedereen die asiel aanvraagt heeft dezelfde omstandigheden of dezelfde behoeften. Door vanaf het eerste contact alert te zijn op signalen van kwetsbaarheid en daar tijdens het hele proces aandacht voor te houden, probeert de IND ervoor te zorgen dat kwetsbare mensen zo vroeg mogelijk in beeld komen en dat - waar nodig - rekening wordt gehouden met hun situatie.