Wat betekent ‘screening’ binnen het Europese asiel- en migratiepact?

Wie al in Nederland is, illegaal de EU-buitengrens is overgestoken, nog niet is gescreend en hier een asielaanvraag wil indienen, doorloopt vanaf 12 juni 2026 in Ter Apel de zogeheten Ontvangst en Voorbereiding Asielaanvraag (OVA)-fase bij de IND. De taken die de IND krijgt om mensen te identificeren die vanuit de screeningsverordening zijn onderdeel van OVA. Voor asielzoekers die zich aan de buitengrens op Schiphol melden, worden deze taken door de Koninklijke Marechaussee gedaan.

In deze stap, aan het begin van de asielprocedure, stelt de IND de identiteit vast, vinden de eerste veiligheidschecks en een medische beoordeling plaats en worden signalen van kwetsbaarheid in kaart gebracht. Dit gebeurt vanaf 12 juni helemaal volgens de richtlijnen van de screeningsverordening. Dat is een van de negen verordeningen van het asiel- en migratiepact, waarin heel precies is omschreven hoe asielaanvragers geïdentificeerd en geregistreerd moeten worden. Ook is in deze verordening bepaald hoe de voorlopige kwetsbaarheidsbeoordeling en voorlopige medische beoordeling uitgevoerd moeten worden.

Zelfredzaamheid

Aanvragers die dat kunnen, beginnen de registratie met het invullen van gegevens op een tablet. Dat kan in 11 talen en gebeurt altijd in Ter Apel onder toezicht van IND-medewerkers. Mensen die hun gegevens niet zelf kunnen invullen, krijgen een gesprek met een IND-medewerker en een (telefonische) tolk. 

De IND bevraagt in het kader van de screeningsverordening de Europese databases om veiligheidsrisico’s in beeld te krijgen. Als het nodig is, wordt daar in het asielgehoor nader op ingegaan. En dat geldt ook voor andere zaken die vragen of twijfels oproepen of niet duidelijk zijn. Denk aan de herkomstvragen of indicaties dat een andere lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van de aanvraag. Bij twijfel vindt er nader onderzoek plaats tijdens een van de volgende stappen in de asielprocedure.

Rekening houden met kwetsbaarheid

De wettelijke termijn voor de afronding van het uitvoeren van deze taken is drie dagen, maar de IND streeft ernaar om de OVA-fase, inclusief de kwetsbaarheidstoets in één dag af te ronden. De kwetsbaarheidstoets doet de IND op basis van observaties van medewerkers en verklaringen van de aanvrager. Bij deze beoordelingen gaat het bijvoorbeeld om angstig gedrag of een mogelijke indicatie van trauma waardoor extra aandacht in de procedure nodig is.

De voorlopige medische controle, die de IND doet in samenwerking met het COA en GezondheidsZorg Asielzoekers (GZA) volgt hierna. Hier komen medische indicaties aan het licht waar rekening mee gehouden moet worden in de rest van de procedure en in de opvang. Denk aan mensen die slecht ter been zijn.

De OVA-fase wordt afgerond met een eindgesprek. De aanvrager ziet dan het ingevulde screeningsformulier, de informatie die daarin staat en kan aangeven of dat allemaal correct is. Dan kan de asielprocedure verdergaan met juridische counseling en het gehoor. 

Snellere, flexibele procedure

Omdat de IND straks zelf de identificerende onderzoeken doet, kan de IND meteen de voor de procedure relevante informatie opvragen. Ook zijn er geen overdrachtsmomenten meer tussen een andere dienst (voorheen deden andere organisaties deze onderzoeken) en de IND. Dat maakt de nieuwe procedure sneller en efficiënter dan de oude procedure.