Sinds de invoering van het Europese asiel- en migratiepact op 12 juni 2026 gelden er nieuwe regels voor de asielprocedure. Hierbij speelt het overgangsrecht een belangrijke rol.
Als wetten veranderen, gelden er nieuwe regels. De wetgever (de regering en het parlement) beslist wanneer een nieuwe wet ingaat en wat er gebeurt met bestaande situaties, rechten of lopende procedures. De wetgever moet dus ook beslissen wat er gebeurt met asielaanvragen die al bestonden voor de nieuwe wet en waarop nog geen besluit is genomen. Dit wordt geregeld in het overgangsrecht.
Nieuwe regels kunnen ook voordelig zijn voor burgers. Als een regel verruimd wordt, is het logisch dat deze meteen ingaat, tenzij dat nadelig is voor andere burgers.
Soms kiest de wetgever ervoor om geen overgangsrecht in te regelen. Dan zijn de nieuwe wetten ook van toepassing op situaties die al bestonden op het moment dat de nieuwe wet werkend werd.
De IND bepaalt dit niet zelf. De IND voert de wetten alleen uit, maar maakt ze niet. Of er overgangsrecht geldt, bepaalt de Europese en/of de Nederlandse wetgever. De wetgever moet daarbij verschillende belangen afwegen. Ook die van de vreemdeling, bijvoorbeeld omdat dit gevolgen heeft voor de mogelijkheid om zijn gezin over te laten komen.
Europese verordeningen: Veel Europese richtlijnen op het gebied van asiel zijn nu 'verordeningen' geworden. Verordeningen hebben rechtstreekse werking en zijn direct verbindend in alle EU-landen (deze hoeven niet omgezet te worden in nationale wetten).
Keuzes van de Nederlandse politiek: De Eerste en Tweede Kamer hebben de Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026 aangenomen. De politiek heeft daarmee besloten dat veel nieuwe regels die niet direct voortvloeien uit de Europese verordeningen direct gelden voor lopende aanvragen. Dit moet de asielketen ontlasten en zorgen dat Nederland in de pas loopt met de rest van Europa.
Dit komt door de nieuwe Europese Kwalificatieverordening die op 12 juni 2026 van toepassing werd. De Europese regels eisen dat een asielstatus wordt ingetrokken zodra het land van herkomst weer veilig genoeg is om naar terug te keren. De verblijfsvergunning asiel voor onbepaalde tijd kon niet op die grond worden ingetrokken. Omdat Europese verordeningen boven de Nederlandse wet gaan, moest de IND toen het migratiepact van toepassing werd op 12 juni 2026 aanvragen direct volgens die regels gaan beoordelen. Daarom moet het vanaf 12 juni 2026 ook mogelijk zijn om een asielstatus te beëindigen, vandaar dat de asielvergunning voor onbepaalde tijd op die datum is afgeschaft.
Er is geen overgangsrecht voor het schrappen van het 'voornemen', de brief waarin de IND vooraf uitleg gaf waarom een aanvraag zou worden afgewezen en waarop de vreemdeling met een ‘zienswijze’ kon reageren. Een uitzondering heeft de wetgever gemaakt voor zaken waarin al voor 12 juni 2026 een voornemen is uitgebracht. In die zaken krijgt de vreemdeling nog de mogelijkheid om hierop te reageren. De wetgever heeft het ‘voornemen’ afgeschaft om procedures sneller en eenvoudiger te maken en meer in lijn met de procedures in andere landen. Het Europese recht kent namelijk geen verplichting tot zo’n voornemenprocedure.
Dit geldt ook voor nareis. Meerderjarige en pleegkinderen en ongehuwde partners kunnen sinds het migratiepact geen nareisvergunning meer krijgen. Voor gezinshereniging bij personen die subsidiaire bescherming hebben, zijn er drie extra voorwaarden die voor gezinshereniging bij vluchtelingen niet gelden. Deze drie extra voorwaarden gelden ook voor personen die nog een lopende aanvraag hadden op 12 juni 2026. Subsidiaire bescherming kan worden toegekend aan mensen die wettelijk niet voldoen aan de definitie van vluchteling, maar die wel bescherming nodig hebben tegen fundamentele schending van mensenrechten.
De IND beslist op dit moment tijdelijk niet op deze aanvragen. De dienst wacht eerst op duidelijkheid van de rechtspraak of de IND deze nieuwe voorwaarden ook mag stellen aan vreemdelingen die al voor 12 juni 2026 in afwachting waren van een beslissing op de aanvraag. De IND heeft hiertoe een pilot opgezet om snel duidelijkheid te verkrijgen van de rechtspraak.
Nee. De inhoudelijke regels voor wie recht heeft op bescherming veranderen in de basis niet. Wie recht heeft op asiel in Nederland, krijgt dat nog steeds. De grote veranderingen zitten vooral in de stappen van de procedure (zoals het verdwijnen van het ‘voornemen’) en het feit dat een asielvergunning tijdelijk van aard is geworden. De IND beoogt met de nieuwe asielprocedure vreemdelingen wel sneller duidelijkheid te geven op hun aanvragen en binnen de (kortere) termijnen van het migratiepact te beslissen.
Nieuwe wetgeving en bijvoorbeeld het daarin bepaalde overgangsrecht veroorzaakt ook juridische procedures. De IND zal soms in hoger beroep moeten om de keuzes van de wetgever aan de hoogste bestuursrechter voor te leggen. Dat is de Raad van State. Dit is nodig om duidelijkheid te krijgen of de wetgever zaken juist heeft ingeregeld. Soms zal de rechter hierover uitleg moeten vragen aan het Hof van Justitie als er onduidelijkheid is over de nieuwe verordeningen.
Wie asiel aanvraagt, kan extra ondersteuning nodig hebben. Bijvoorbeeld omdat iemand minderjarig en alleen is, getraumatiseerd is, zwanger, slecht ter been is of last heeft van andere klachten. Soms zijn zulke signalen direct zichtbaar. Maar…
De IND behandelt jaarlijks tienduizenden aanvragen van mensen die in Nederland willen verblijven. Al geruime tijd krijgt de IND meer aanvragen dan de dienst kan behandelen, waardoor mensen lang moeten wachten op een beslissing. Om aanvragers sneller…
Waar komt een asielzoeker vandaan? Deze vraag staat centraal bij de beoordeling van een asielaanvraag. De veiligheidssituatie in het land of de regio van herkomst bepaalt namelijk vaak of iemand in aanmerking komt voor een verblijfsvergunning. Om te…