Vragen en antwoorden Europees asiel- en migratiepact

Het Europese asiel- en migratiepact is een pakket Europese regels dat bepaalt hoe EU-lidstaten hun asielprocedure, opvang en samenwerking organiseren. Het pact omvat negen verordeningen en een richtlijn en bevat onder meer afspraken over snellere procedures, meer uniformiteit tussen lidstaten, strengere en duidelijkere regels voor grensprocessen en terugkeer, en solidariteit tussen lidstaten. De regels treden in werking op 12 juni 2026.

De Europese Unie wil met het pact het asiel- en migratiebeleid verbeteren en meer grip krijgen op irreguliere migratie en doorreizen binnen de EU. Een belangrijk doel is dat asielzoekers sneller duidelijkheid krijgen en dat procedures in Europa meer op elkaar gaan lijken. 

Ja. Het huidige asielstelsel zit op onderdelen aan de grenzen van uitvoerbaarheid. De herzieningen uit het pact helpen om het proces te versnellen en te vereenvoudigen, bijvoorbeeld doordat onverplichte nationale stappen, zoals het voornemen tot afwijzen, kunnen vervallen, waardoor minder planmomenten en wachtmomenten ontstaan.

Het asiel- en migratiepact is een Europese verplichting. Dat betekent dat Nederland de wijzigingen uit het pact moet doorvoeren. Maar het pact biedt ook de kans om de bestaande asielprocedure tegen het licht te houden en waar nodig te verbeteren. Die oproep deed de Europese Commissie aan alle lidstaten. De IND gebruikt de invoering van het asiel- en migratiepact daarom ook om de Nederlandse procedure te verbeteren. Dat is nodig, want de huidige procedure is te lang, te ingewikkeld en biedt te weinig flexibiliteit. Daardoor kan de IND zijn kerntaak, juist en tijdig beslissen, nu niet goed uitvoeren. Met de huidige asielprocedure zou Nederland de termijnen van het pact ook niet halen.  

Ja. Voor de implementatie van het pact moeten onderdelen van nationale wetgeving worden geschrapt, aangepast of aangevuld zodat deze aansluiten bij de Europese verordeningen. De kernregels uit het pact gelden direct, maar nationale wetgeving wordt aangepast om de uitvoering juridisch en praktisch mogelijk te maken.

Ja. De IND verwacht per 12 juni 2026 te kunnen starten met de uitvoering volgens de nieuwe regels. Tegelijk wordt gewerkt met een ingroeipad: na 12 juni 2026 wordt verder doorontwikkeld (o.a. IV/ICT en verfijning van processen).

De opdracht is om veel sneller te werken; dat vraagt ook gewenning en doorontwikkeling in de uitvoering. Met een ingroeipad bedoelt de IND dat de nieuwe werkwijze per 12 juni 2026 operationeel is, maar dat verdere optimalisatie daarna plaatsvindt. Medewerkers moeten wennen aan nieuwe processen, IT-systemen worden doorontwikkeld en de organisatie leert van de praktijkervaring. De volledige versnelling wordt in 2027 verwacht.

De Europese verordeningen hebben directe werking. Niet uitvoeren is geen optie. Als nationale wetgeving niet tijdig is aangepast, ontstaat spanning tussen Europese verplichtingen en nationale werkwijzen. Dat kan de uitvoerbaarheid bemoeilijken, waardoor tijdig beslissen extra onder druk komt te staan.

De IND verwacht het pact te kunnen uitvoeren. Tegelijkertijd gaat het om de grootste verandering in het asielstelsel in de afgelopen 30 jaar. Dit vraagt enorm veel van de verandercapaciteit van de IND. Niet alles zal meteen goed gaan en processen zullen ook na 12 juni  moeten worden vervolmaakt. 

Aanpassingen aan de Vreemdelingenwet en uitvoeringswetgeving lopen parallel aan de implementatie. Daarnaast zijn andere wetstrajecten relevant zoals het de Wet tweestatusstelsel en de asielnoodmaatregelenwet. 

De meeste bepalingen uit de Asielnoodmaatregelenwet en de Wet Tweestatusstelsel komen overeen met de conceptwet voor de nationale implementatie van het Pact. Het grootste verschil is dat in de Uitvoeringswet Migratiepact  geen  bepaling is opgenomen om bij de mogelijkheden tot ongewenstverklaring te verruimen voor vreemdelingen die niet (meer) rechtmatig in Nederland verblijven. Ook het afschaffen van de rechterlijke dwangsom en de strafbaarheidsstelling illegaliteit is niet in de Pact wetgeving opgenomen. 

Het is wel duidelijk dat de IND al geruime tijd op de grenzen van zijn capaciteit opereert. We hebben de afgelopen jaren alles gedaan wat binnen het huidige systeem mogelijk is: processen aangescherpt, werkinstructies vereenvoudigd en capaciteit maximaal benut. Maar binnen dit stelsel lopen we tegen duidelijke grenzen aan. Als we de uitvoering duurzaam willen verbeteren, is een fundamentele vereenvoudiging van de asielprocedure noodzakelijk.

Het migratiepact is verplicht en gaat op 12 juni 2026 in. Vanaf die datum moet Nederland volgens nieuwe Europese regels werken, waaronder kortere en bindende termijnen. De IND grijpt deze invoering aan om de nationale asielprocedure te vereenvoudigen, omdat de huidige procedure zeer gedetailleerd en rigide is vastgelegd en daardoor veel plan- en wachtmomenten kent.  

Het is op dit moment een hard gelag om in Nederland te moeten wachten op de behandeling van een asielaanvraag. Het leven van asielzoekers staat tot die tijd vaak stil. Als er iets is dat ons dagelijks motiveert, dan is het om dit sneller te doen dan we nu doen.

De inhoudelijke beoordeling verandert daarbij niet: de IND blijft aanvragen individueel en zorgvuldig beoordelen. De procedure wordt vooral zo ingericht dat sneller duidelijkheid kan worden gegeven.

Tegelijkertijd moeten we realistisch zijn: zo’n ingrijpende stelselwijziging heeft grote impact op de organisatie, al die veranderingen moeten doorgevoerd worden, terwijl het werk gewoon doorgaat. Het zal dus echt wel even duren tot we hier positief effect van merken.
 

1. De nieuwe procedure bevat minder verplichte stappen. Het aanmeldgehoor, de rust- en voorbereidingstermijn, het medisch onderzoek en de voornemenprocedure zijn geen standaard onderdeel meer van de procedure. Deze stappen zijn volgens Europese wet- en regelgeving niet verplicht. Meestal zijn ze ook niet nodig om zorgvuldig een besluit te kunnen nemen. 
2. De nieuwe procedure wordt meer maatwerk. Doordat er minder standaard stappen zijn, heeft de IND meer ruimte om zelf te beoordelen wat er individueel nodig is. Bijvoorbeeld medisch onderzoek. Als de IND twijfelt of  een aanvrager fit genoeg is om gehoord kan worden. Ook kan de IND er altijd voor kiezen om toch een extra gehoor af te nemen als daar aanleiding voor is. 
3. De IND wordt verantwoordelijk voor de identificatie en registratie van aanvragers (die al in Nederland zijn en asiel willen aanvragen. De KMar is de screeningsautoriteit voor asielzoekers die aan de grens asiel willen aanvragen.)  Daarmee is de IND straks verantwoordelijk voor de gehele procedure; van aanmelding tot besluit. 

Verder krijgen asielzoekers nu direct juridische bijstand (een advocaat). In de nieuwe procedure krijgen asielzoekers in de eerste fase van de procedure nog geen advocaat, maar alleen uitleg over de asielprocedure, worden ze gewezen op hun rechten en plichten en is er gelegenheid tot het stellen van vragen. Zodra het gehoor is ingepland krijgt de aanvrager een advocaat toegewezen. Deze voorziet in juridisch advies.  
 

De huidige procedure is zeer gedetailleerd en wettelijk voorgeschreven. Dat leidt tot planmomenten en wachttijd. Door minder verplichte stappen kan de IND per aanvraag beter bepalen wat nodig is voor een zorgvuldig besluit en kunnen onnodige wachtmomenten worden voorkomen.

De IND is nu verplicht een aanmeldgehoor én een gehoor over de asielmotieven te houden. In de praktijk blijkt de informatie uit het aanmeldgehoor vaak niet noodzakelijk voor de besluitvorming; deze kan ook op andere momenten worden opgehaald. Bijvoorbeeld tijdens de Ontvangst en Voorbereiding Asielaanvraag (OVA), het eerste onderdeel van de vernieuwde asielprocedure waarin de IND de aanvrager ontvangt en zijn asielaanvraag voorbereidt. 

Door het aanmeldgehoor niet langer verplicht te stellen, kan de IND vaker met één gehoor volstaan en waar nodig alsnog een tweede gehoor afnemen.
 

De rust- en voorbereidingstermijn volgt niet uit het pact. In de praktijk wordt vrijwel nooit “direct na aankomst” gehoord; er zit al planningstijd in. 

Het standaard medisch onderzoek gericht op “geschiktheid voor het gehoor” is een extra stap die vaak geen bijzonderheden oplevert maar wel wachttijd creëert. Inplannen voor een gehoor kan pas als de medische check heeft plaatsgevonden. Als er veel asielzoekers zijn, kan het langer duren voordat er een plaats vrij is om medisch gecheckt te worden, en tot die tijd staat het proces stil. 

In de nieuwe opzet blijft medische signalering bestaan en kan aanvullend medisch onderzoek worden ingezet als daar aanleiding voor is.
 

Nee. Medische signalering blijft bestaan. De IND zal niet meer voor iedereen een medisch onderzoek gericht op de geschiktheid om te horen- en beslissen opstarten, maar alleen wanneer dit nodig wordt geacht. Bijvoorbeeld als er veel medische documenten zijn of bij bijzondere kwetsbaarheid. 

Nee. De inhoudelijke beoordeling blijft hetzelfde en individuele beoordeling blijft centraal staan. De nieuwe manier van werken is een versimpeling, maar de IND doet geen concessies op de juridische onderbouwing.
Waarborgen blijven: er is aandacht voor kwetsbaarheid, correcties en aanvullingen blijven mogelijk, en beroep bij de rechter blijft openstaan.
 

Nee, ook zonder voornemen blijft sprake van een zorgvuldige procedure. Tijdens het gehoor is er ruimte om alles naar voren te brengen en te reageren op onduidelijkheden. Met hulp van een advocaat kunnen correcties en aanvullingen worden ingediend. Discussie kan zich vaker verplaatsen naar de beroepsfase, maar rechtsbescherming blijft bestaan.

Het voornemen volgt niet uit Europese verplichtingen en kan leiden tot extra wachttijd. Door deze te schrappen kan sneller worden beslist zonder dat rechtsbescherming verdwijnt.
 

Er kan sprake zijn van enige verschuiving naar de beroepsfase, maar daar staat winst in de aanvraagfase tegenover. Het nettoresultaat voor de hele keten is een versnelling; het klopt dat we daarvoor in beroep soms iets extra’s moeten doen.

De procedure kent een versnelde en een niet-versnelde route met kortere Europese termijnen. Nationale extra stappen verdwijnen, waardoor sneller kan worden beslist terwijl individuele beoordeling blijft.

De Europese Procedureverordening introduceert een versnelde en niet-versnelde procedure met vaste termijnen. Voor de versnelde procedure is dat drie maanden en voor de niet-versnelde procedure zes maanden. Om die termijnen te halen, worden onverplichte nationale processtappen geschrapt. Dit maakt de procedure korter, eenvoudiger en flexibeler.
 

De asielprocedure begint met Ontvangst en Voorbereiding Asiel (stap 1 t/m 3). Daarna Horen en Beslissen (stap 4 en 5) en evt. de beroepsfase (stap 6).

Dat ziet er grofweg zo uit:

1. Aanmelding
   De asielzoeker meldt zich in Nederland en wordt geregistreerd.
2. Screening
   Identiteit, veiligheid en kwetsbaarheid worden vastgesteld. Relevante informatie wordt meteen verzameld zodat de procedure sneller kan starten.
3. Juridische counseling
   De asielzoeker krijgt uitleg over de procedure, rechten en plichten.
4. Gehoor
   De IND hoort de asielzoeker over de asielmotieven. 
5. Beoordeling en besluit
   De IND beoordeelt het verhaal op basis van wetgeving, landeninformatie en persoonlijke omstandigheden.
6. Rechtsbescherming
   Bij een negatieve beslissing kan beroep worden ingesteld bij de rechter.

Screening is een proces aan het begin van de procedure waarin identiteit wordt vastgesteld, veiligheidschecks plaatsvinden en kwetsbaarheid/medische signalen vroeg worden gesignaleerd. Onder het pact zijn lidstaten verplicht screening in te richten volgens de Screeningsverordening.

De screening vindt plaats in Ter Apel als onderdeel van Ontvangst en Voorbereiding Asielaanvraag (OVA).

De screeningsverordening is ook van toepassing op vreemdelingen die zich op EU grondgebied begeven. Dit betekent dat vreemdelingen die nog niet aan een EU buitengrens zijn gescreend, maar wel worden aangetroffen in het binnenland en asiel aanvragen, ook gescreend moeten worden. De IND neemt deze screening in het binnenland op zich. De Koninklijke Marechausse blijft de screening doen aan de EU buitengrens (Schiphol is een buitengrens). 

Zodra op 12 juni 2026 het Europese asiel- en migratiepact ingaat, is de IND verantwoordelijk voor de binnenlandse screening en de registratie van asielzoekers in Ter Apel. Deze nieuwe en extra taak van de IND heet Ontvangst en Voorbereiding Asielaanvraag (OVA). 

Dit betekent dat de IND verantwoordelijk wordt voor het uitvoeren van (onderdelen van) het screeningsproces in Nederland, te beginnen op de aanmeldlocatie. Dit vraagt organisatie, personeel en IV-ondersteuning.
 

De IND gaat uit van ongeveer 100 fte voor het screeningsproces. Een deel van de medewerkers zal geworven gaan worden vanuit de processen die worden afgeschaft zoals het aanmeldgehoor of via andere directies van de IND instromen.

Nee, uit het Pact volgt dat het uitlezen van telefoons enkel kan wanneer hier een nationaal wettelijke grondslag voor is. Op dit moment loopt hiervoor een wetstraject. De IND wacht dit traject af en zal tot die tijd geen telefoons gaan uitlezen. Dit blijft afhankelijk van wettelijke kaders en taakverdeling binnen de keten. Screening richt zich primair op identificatie en risicobeoordeling; andere diensten kunnen aanvullende onderzoeken uitvoeren.

Ja. Screening maakt onderdeel uit van de implementatieanalyse. Het doel is relevante informatie vroeg beschikbaar te hebben en overdrachtsmomenten te verminderen.

Net als nu krijgt elke asielzoeker een gezondheidscheck door GZA. Tijdens screening worden medische- en kwetsbaarheidssignalen opgehaald ten behoeve van het bepalen van procedurele behoeften. Indien nodig kan aanvullend medisch advies worden ingezet. In dit advies wordt gekeken of er omstandigheden zijn waarbij rekening moet wordt gehouden tijdens het gehoor en de daaropvolgende beslissing.

Het onderzoek wordt eerder opgestart. Verder verandert er niks aan het herkomstonderzoek en zal dit in de regel worden opgestart bij asielzoekers die ongedocumenteerd asiel aanvragen. 

Het asiel- en migratiepact verplicht alle landen in de EU om asielzoekers gratis juridische hulp te geven vanaf het begin van het asielproces. De IND verzorgt de juridische counseling in de eerste fase van de asielprocedure: de Ontvangst en Voorbereiding Asiel (OVA). Dit is iets anders dan bijstand door een asieladvocaat.

De IND heeft de opdracht gekregen de juridische hulp aan aanvragers te bieden. Juridische counseling wordt als aparte voorziening ingericht, dus los van het asielproces. Dat wil zeggen dat medewerkers die juridische counseling bieden niet betrokken zijn bij het beoordelen van een asielaanvraag. De IND biedt individuele counseling, maar ook groepsgewijze voorlichting en een helpdeskfunctie (telefonisch, digitaal of fysiek). 

Juridische counseling is verplicht onder het pact. Door dit binnen de IND te organiseren kan de procedure starten zonder afhankelijkheid van externe capaciteit.

Counselors hebben geen rol in het hoor- of beslisproces, zijn organisatorisch gescheiden en hebben geen toegang tot het dossier. De counseling beperkt zich tot algemene/procedurele informatie; inhoudelijk individueel advies blijft voorbehouden aan de advocatuur.

Juridische counseling vervangt geen advocaat. Het geven van gedetailleerd advies over persoonlijke zaken blijft iets wat alleen advocaten mogen doen. Dit vindt in de nieuwe asielprocedure plaats na het gehoor, als de aanvrager de kans krijgt om correcties en aanvullingen doen, en tijdens de beroepsfase. 

Komt een aanvrager uit een land waarvan gemiddeld in Europa minder dan 20% van de aanvragen wordt ingewilligd? Dan maakt diegene weinig kans op een verblijfsvergunning en moet volgens Europese regels de zogenoemde ‘versnelde procedure’ doorlopen. Deze procedure is inhoudelijk gelijk aan de niet-versnelde/reguliere procedure, maar wordt alleen sneller doorlopen. Aanvragers in de versnelde procedure krijgen binnen 3 maanden een beslissing krijgen. En aanvragers in de niet-versnelde procedure binnen 6 maanden. 

Als vanwege persoonlijke omstandigheden, bijvoorbeeld vanwege medische gronden of de complexiteit van de aanvraag, het niet mogelijk is om binnen drie maanden te beslissen, wordt een aanvraag niet afgedaan in de versnelde procedure.

Aanvragers die de versnelde procedure doorlopen verblijven in sobere, gesloten opvanglocaties. Overigens geldt dit niet voor alleenstaanden onder de 18 jaar. Deze opvanglocaties moeten voorkomen dat asielzoekers met een kansloze aanvraag toegang krijgen tot het EU-grondgebied en kunnen doorreizen naar andere EU-landen. Na afwijzing van hun aanvraag, komen ze snel terecht in de terugkeerprocedure.
 

De kern blijft hetzelfde: individueel beoordelen van asielaanvragen. Wel verandert de procesopbouw (in principe één gehoor) en wordt gewerkt met nieuwe termijnen.

Ja. Opnemen van gehoren is verplicht. De basis voor de beslissing blijft wel het schriftelijke verslag van het gehoor en niet de opname. 

Opnames zijn zowel voor de aanvrager als de IND beschikbaar.

Vanaf 12 juni 2026 blijft de kern van de asielprocedure hetzelfde: iedere aanvraag wordt individueel beoordeeld. Wat verandert is de inrichting van het proces.

Een kortere en snellere procedure betekent dat aanvragers sneller antwoord krijgen op hun asielaanvraag. Aanvragers in de versnelde procedure krijgen binnen 3 maanden een beslissing. En aanvragers in de reguliere procedure binnen 6 maanden.

De IND wil aanvragen die vóór 12 juni 2026 zijn ingediend ook graag volgens de nieuwe  procedure behandelen. Dit is onderdeel van de wetsvoorstellen die in de Eerste en Tweede Kamer behandeld worden. Daarmee kan de IND ook die aanvragen sneller behandelen dan nu. 

De IND moet en wil aanvragen die vanaf 12 juni 2026 binnenkomen binnen de nieuwe wettelijke termijnen afhandelen. Dat betekent dat de IND prioriteit geeft aan aanvragen die vanaf 12 juni worden ingediend en een belangrijk deel van de capaciteit inzet voor de behandeling van deze aanvragen.

Ja. Het pact verandert niet dat asielzoekers zich in Nederland kunnen melden. Wel komt er meer nadruk op behandeling aan de buitengrens en grensprocedures.

Omdat de procedure eenvoudiger wordt ingericht en niet-verplichte stappen vervallen. Dat levert structurele tijdswinst op.

Tegelijkertijd moeten we realistisch zijn: zo’n ingrijpende stelselwijziging heeft grote impact op de organisatie, al die veranderingen moeten doorgevoerd worden, terwijl het werk gewoon doorgaat. Het zal dus echt wel even duren tot we hier positief effect van merken.

De grensprocedure is voor iedereen die Nederland binnenkomt via de Europese buitengrenzen (lucht- en zeehavens), niet toegelaten kan worden tot Nederland en dan asiel aanvraagt. We hebben nu ook al een grensprocedure die goed werkt, het verschil is dat dit vanaf 12 juni een Europese verplichting wordt en dat er specifieke doelgroepen in deze procedure komen. Dat gaat om aanvragers die mogelijk een gevaar vormen voor de openbare orde of nationale veiligheid, aanvragers die opzettelijk de IND hebben misleid, en aanvragers uit een land met een Europees breed inwilligingspercentage onder de 20% komen straks verplicht in de grensprocedure. 

Onder het pact moeten lidstaten grensprocedures verplicht uitvoeren voor bepaalde categorieën, vooral kansarme aanvragen. Kwetsbaarheid blijft individueel beoordeeld; als grensprocedure niet passend is, wordt die beëindigd en volgt behandeling op het grondgebied.

De grensprocedure duurt 5 weken. Daarna is er nog beroep mogelijk. De totale termijn voor de grensprocedure kan daardoor oplopen tot 12 weken. Na die 12 weken moet de aanvrager worden toegelaten tot het grondgebied.

Deels wel. In het wetsvoorstel voor het migratiepact is vastgelegd dat de nieuwe nationale wetgeving vanaf 12 juni 2026 ook geldt voor aanvragen die vóór die datum zijn ingediend. Nationale regels die niet volgen uit Europese wetgeving, zoals het aanmeldgehoor en het voornemen tot afwijzing, gelden dus na 12 juni 2026 voor alle aanvragen. Dit is essentieel: twee procedures naast elkaar is niet goed werkbaar en één werkwijze helpt om sneller te beslissen. Er is overgangsrecht voor aanvragen waarin al wel een voornemen is uitgebracht.

De IND ziet dat lange wachttijden zwaar zijn. Het leven van asielzoekers staat tot het besluit vaak stil. Daarom motiveert dit de IND om doorlooptijden te verkorten waar dat kan.

Door de nieuwe asielprocedure ook toe te passen op lopende aanvragen kunnen die sneller worden afgerond dan wanneer de oude, rigide procedure blijft gelden.

De IND begrijpt dat dit als ongelijk kan voelen. Tegelijkertijd is de IND vanaf 12 juni 2026 verplicht de nieuwe termijnen voor nieuwe aanvragen te halen. We kunnen niet beide groepen tegelijk in exact hetzelfde tempo afhandelen. Door de nieuwe procedure ook voor lopende aanvragen te laten gelden, kunnen die zaken wél sneller worden afgerond dan onder de oude regels.