Wat doet de IND bij voorgenomen komst van omstreden spreker?

Het weren van zulke sprekers is onderdeel van de nationale extremismestrategie 2024-2029. Daarin staat dat de overheid sprekers die oproepen tot haat en geweld zoveel mogelijk tegenhoudt. De overheid kan deze controversiële personen de toegang tot Nederland weigeren als hun komst een gevaar is voor de openbare orde of nationale veiligheid. Dit helpt voorkomen dat mensen die haat zaaien, desinformatie verspreiden of de rechtsstaat ondermijnen, hun radicale ideeën hier verder kunnen uitdragen. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) beslist over de vreemdelingrechtelijke maatregelen die daarvoor nodig zijn. Daarnaast kan de minister van Buitenlandse Zaken een visum weigeren als iemand dat nodig heeft om naar Nederland te kunnen reizen.

Is ‘omstreden’ zijn genoeg?

Hoe verwerpelijk iemands denkbeelden of uitspraken ook zijn, dat alleen is geen juridische grond om een persoon uit Nederland te weren. De IND beoordeelt niet of iemand controversieel is, maar of er concrete aanwijzingen zijn dat de komst of aanwezigheid van die persoon een gevaar vormt voor de openbare orde of de nationale veiligheid. Daarbij moeten er ook genoeg aanwijzingen zijn dat iemand naar Nederland komt om extremistische ideeën te verspreiden. Pas dan kan de IND het opleggen van een vreemdelingrechtelijke maatregel juridisch onderbouwen.

Waar ligt de grens?

Dat niet elke controversiële spreker kan worden geweerd, heeft een reden. Er zit namelijk een spanningsveld tussen de aanpak van extremistische boodschappen en de bescherming van het recht op de vrijheid van meningsuiting. Dat geldt ook voor uitspraken die schuren, confronteren of – tot op zekere hoogte – onrust in de samenleving oproepen. 
Tegelijkertijd is die vrijheid van meningsuiting niet onbeperkt. Zodra uitspraken aanzetten tot haat, discriminatie of geweld, of op een andere manier de openbare orde of de nationale veiligheid in gevaar brengen, kan de overheid optreden. Dat gebeurt altijd binnen de kaders van de wet. De lokale overheid gaat over het faciliteren van evenementen of demonstraties, terwijl de landelijke overheid over toegangsweigering kan beslissen.

Hoe komt de IND aan informatie?

De overheid kan reageren op signalen vanuit de media of de overheid. De IND is geen opsporings- of inlichtingendienst en kan een beoordeling over extremistisch gedachtegoed niet maken zonder informatie van andere organisaties. Daarom werkt de IND nauw samen met overheidsinstanties, zoals de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), de politie en het ministerie van Buitenlandse Zaken. Er moet wel een concrete link met Nederland zijn voordat de IND kan (laten) onderzoeken of iemand met extremistische ideeën kan worden geweerd. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer iemand naar Nederland wil komen voor een optreden, lezing of ander evenement waarin mogelijk wordt opgeroepen tot haat en/of geweld.

Vooral de NCTV is in dit soort situaties een belangrijke partner. Deze instantie is gemachtigd om op verzoek van de IND een persoonsgerichte duiding op te stellen, waarin zij analyseren en duiden of de spreker extremistische uitingen doet of gedragingen laat zien die passen binnen een extremistisch wereldbeeld. Hiervoor gebruikt de NCTV alleen openbare bronnen, zoals uitspraken of publicaties die online te vinden zijn. De NCTV heeft expertise in huis op het gebied van extremistische fenomenen; expertise waar de IND zelf niet over beschikt. De IND gebruikt deze duiding van de NCTV, samen met andere beschikbare informatie, om te beoordelen of er voldoende inhoudelijke en wettelijke gronden zijn voor een mogelijke nationale of Europese vreemdelingrechtelijke maatregel.

Wie neemt het besluit?

Het Nederlandse en Europese vreemdelingenrecht kennen verschillende mogelijkheden om een vreemdelingrechtelijke maatregel op te leggen. Welke maatregel de IND oplegt, hangt af van de situatie en wat er juridisch mogelijk is. De IND neemt het besluit voor de maatregelen die onder de verantwoordelijkheid van de minister van Asiel en Migratie vallen. Zo kan de IND iemand signaleren in het Schengen Informatiesysteem (SIS), iemand ongewenst verklaren, een inreisverbod opleggen of het ministerie van Buitenlandse Zaken adviseren om een visum te weigeren. De IND beoordeelt elke zaak apart en weegt per keer af of de opgelegde maatregel in verhouding staat tot wat er speelt. 

De visumweigering wordt afgehandeld door het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Koninklijke Marechaussee (KMar) kan iemand met zo’n maatregel fysiek aan de grens tegenhouden. In beide gevallen gebeurt dit pas nadat de IND heeft aangegeven dat dat kan.  

Niet eens met het besluit?

Als iemand het niet eens is met het opgelegde besluit, kan die persoon gebruik maken van de rechtsmiddelen die zorgen voor een eerlijk proces. Welke dat zijn, hangt af van het soort besluit. Daarin staat welke rechtsmiddelen aangewend kunnen worden, zoals bezwaar of rechtstreeks in beroep bij de rechter. 

Hoewel de minister van Buitenlandse zaken beslist over een visumweigering en de KMar over de grensweigering, behandelt de IND ook de bezwaarschriften van personen die het niet eens zijn met dat besluit.

Samenvattend

De IND kijkt altijd naar concrete feiten en omstandigheden en naar wat binnen de Nederlandse en Europese wet- en regelgeving mogelijk is. Maatschappelijke ophef of omstreden uitspraken kunnen aanleiding zijn om te beoordelen of een persoon geweerd kan worden, maar zijn op zichzelf niet genoeg om iemand te weren. Uiteindelijk moet er voldoende juridische grond zijn om te onderbouwen dat de komst of aanwezigheid van iemand een gevaar vormt voor de openbare orde of nationale veiligheid, zodat een besluit van de IND een rechterlijke toets kan doorstaan.