Arbeidsmigratie

Jaarlijks komen mensen naar Nederland om hier tijdelijk of voor langere tijd te werken. Welke regels voor hen gelden, hangt af van onder meer hun nationaliteit, het soort werk dat zij gaan doen en de duur van hun verblijf. Daardoor zijn ook verschillende overheidsorganisaties betrokken bij de toelating, het verblijf en het toezicht op arbeidsmigranten.

De IND beslist over verblijfsaanvragen van werknemers van buiten de Europese Unie die een verblijfsvergunning nodig hebben om in Nederland te mogen werken. Andere organisaties, zoals het UWV, de Nederlandse Arbeidsinspectie, gemeenten en de politie, hebben ieder een eigen wettelijke taak.

Vrij verkeer

Voor werknemers uit de Europese Unie, de Europese Economische Ruimte (EER) en Zwitserland geldt het vrij verkeer van personen. Zij hebben geen verblijfsvergunning of werkvergunning nodig om in Nederland te wonen en te werken. Werkgevers kunnen hen zonder toestemming van de IND of het UWV in dienst nemen. Wel moeten zij, net als andere inwoners van Nederland, voldoen aan de regels die gelden voor bijvoorbeeld inschrijving in de Basisregistratie Personen (BRP) en, afhankelijk van de situatie, registratie bij de gemeente.

Voor werknemers van buiten de Europese Unie gelden andere regels. In veel gevallen is een verblijfsvergunning nodig en soms ook een vergunning om te mogen werken. Welke procedure van toepassing is, hangt af van de persoonlijke situatie en het doel van het verblijf.

UWV

Bij een aanvraag voor arbeid in loondienst kunnen zowel het UWV als de IND betrokken zijn. Het UWV beoordeelt in daarvoor aangewezen gevallen of een werkgever een werknemer van buiten de Europese Unie mag aannemen. Daarbij wordt onder meer gekeken of de werkgever de vacature niet binnen Nederland of de Europese Unie heeft kunnen vervullen. Wanneer voor de werknemer ook een verblijfsvergunning nodig is, beslist de IND over die aanvraag. Bij een gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid (GVVA) brengt het UWV advies uit over het arbeidsdeel van de aanvraag, waarna de IND een besluit neemt over de vergunning als geheel.

Kennismigranten

Voor sommige categorieën werknemers geldt een afwijkende procedure. Werkgevers die door de IND zijn erkend als referent, kunnen via de kennismigrantenregeling buitenlandse werknemers aantrekken voor functies waarvoor specifieke kennis of deskundigheid nodig is. Voor kennismigranten geldt wel een salarisnorm. Voor deze regeling is geen arbeidsmarkttoets door het UWV vereist.

Internationale verdragen

Ook internationale verdragen kunnen invloed hebben op de regels voor arbeidsmigratie. Turkse werknemers nemen daarin een bijzondere positie in. Zij vallen niet onder het vrij verkeer van werknemers binnen de Europese Unie, maar kunnen rechten ontlenen aan het Associatieverdrag tussen de Europese Unie en Turkije. Afhankelijk van de duur en aard van hun legale arbeid kunnen zij aanvullende rechten opbouwen. Welke rechten van toepassing zijn, verschilt per individuele situatie. Voor zelfstandige ondernemers uit de Verenigde Staten en Japan bestaan ook afzonderlijke regelingen op basis van handels- en vriendschapsverdragen.

Detachering

Niet alle arbeidsmigranten treden rechtstreeks in dienst bij een Nederlandse werkgever. Een deel werkt via detachering. Daarbij blijft een werknemer in dienst van een werkgever in een ander EU-land en verricht hij of zij tijdelijk werkzaamheden in Nederland. Voor detachering gelden Europese en Nederlandse regels. Werkgevers moeten onder meer gedetacheerde werknemers melden in een online meldloket.

Illegaal

Arbeidsmigranten kunnen hier ook illegaal verblijven. Dat gebeurt bijvoorbeeld als iemand langer blijft dan zijn of haar visum of vergunning toestaat. Deze werknemers zijn ook vaak slachtoffer van onderbetaling, slechte huisvesting en uitbuiting. Afhankelijk van de situatie kan de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel van de Politie (AVIM) mogelijk handhaven op illegaal verblijf. De Nederlandse Arbeidsinspectie kan tegen werkgevers optreden als er sprake is van illegale arbeid of signalen van arbeidsuitbuiting door bijvoorbeeld boetes op te leggen. 

Overlast

Arbeidsmigranten kunnen soms voor overlast zorgen. De IND kan dan toetsen of sprake is van rechtmatig verblijf of dat het rechtmatige verblijf inmiddels is geëindigd. Bij strafbare feiten of overlast zijn andere organisaties aan zet. De politie en het Openbaar Ministerie zijn verantwoordelijk voor de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Gemeenten hebben taken op het gebied van onder meer registratie, leefbaarheid en openbare orde. In sommige gevallen kunnen strafrechtelijke veroordelingen of andere relevante feiten gevolgen hebben voor het verblijfsrecht. Of dat zo is, hangt af van de verblijfsstatus van de betrokkene en van de nationale en Europese regelgeving. Daarbij gelden voor EU-burgers andere regels dan voor werknemers van buiten de Europese Unie.