Eerste Kamer stemt in met afschaffen rechterlijke dwangsom

Door het afschaffen van de rechterlijke dwangsom hoeft de IND die niet meer te betalen aan aanvragers als de dienst niet binnen de wettelijke termijn op een aanvraag voor een verblijfsvergunning beslist. In 2025 was de bestuurlijke dwangsom al afgeschaft.

Dwangsommen helpen niet

De IND pleit er al langer voor om de dwangsommen af te schaffen. De dwangsommen werden ooit ingevoerd als stimulans om de IND sneller te laten beslissen op zaken. Maar in de praktijk leveren ze vooral extra werkdruk, hoge kosten en onnodige werklast op. Terwijl het doel, sneller beslissen, niet werd bereikt. 
‘Te veel mensen moeten te lang wachten op een beslissing en leven langdurig in onzekerheid. Zij hebben recht op een tijdige behandeling door de IND. Maar hoe gek het misschien ook klinkt, dwangsomprocedures helpen daar niet bij,’ zegt Rhodia Maas, directeur-generaal IND. ‘We willen wel sneller beslissen, maar we kúnnen gewoon niet. En de behandeling van dwangsommen kost ons veel tijd en capaciteit.

Positief

Maas is dan ook positief over het afschaffen van de dwangsommen. ‘De energie die we nu nog steken in de afhandeling van dwangsommen kunnen we straks inzetten voor het afhandelen van aanvragen. Daar schieten onze aanvragers én de IND veel meer mee op. Daarnaast kosten de dwangsommen Nederland enorm veel geld. En dat zou nog veel meer kunnen worden nu er mogelijk zo’n 150.000 Oekraïense zaken bij komen. Dat is allemaal gemeenschapsgeld dat nu veel beter besteed kan worden.’

Meer dan honderd miljoen

De IND betaalde in 2025 ongeveer 79 miljoen euro aan dwangsommen uit. In 2026 betaalde de dienst al ruim 112 miljoen euro aan dwangsommen uit.

Publicatie in de Staatscourant

De afschaffing van de bestuurlijke dwangsom is een wettelijk feit op de dag nadat de wetswijziging is gepubliceerd in de Staatscourant.